THEPOWERGAME
![Αντάρτης Χούθι στην Ερυθρά Θάλασσα © EPA/YAHYA ARHAB](https://www.powergame.gr/wp-content/uploads/2023/12/houthi-red-sea-910x521.jpg)
Πάνω από χίλια μίλια μακριά από τη Γάζα, εξελίσσεται μια ναυτική κρίση που θα μπορούσε να μετατρέψει τον πόλεμο μεταξύ του Ισραήλ και της Χαμάς σε παγκόσμια υπόθεση με επιπτώσεις στην παγκόσμια οικονομία. Από τις 15 Δεκεμβρίου τέσσερις από τις πέντε μεγαλύτερες εταιρείες μεταφοράς εμπορευματοκιβωτίων στον κόσμο, η CMA CGM, η Hapag-Lloyd, η Maersk και η MSC, έχουν διακόψει ή αναστείλει τις υπηρεσίες τους στην Ερυθρά Θάλασσα, τη διαδρομή από την οποία πρέπει να περάσει η κυκλοφορία από τη διώρυγα του Σουέζ, καθώς οι υποστηριζόμενοι από το Ιράν μαχητές Χούθι, οπλισμένοι με εξελιγμένα όπλα, κλιμακώνουν τις επιθέσεις τους στις παγκόσμιες ναυτιλιακές ροές. Καθώς μία από τις σημαντικότερες εμπορικές αρτηρίες του κόσμου κλείνει ξαφνικά, η Αμερική και οι σύμμαχοί της αυξάνουν τη ναυτική δραστηριότητα στη Μέση Ανατολή και ενδέχεται να επιτεθούν ακόμη και στους Χούθι, προκειμένου να αποκαταστήσουν την ελεύθερη διέλευση.
![© The Economist](https://www.powergame.gr/wp-content/uploads/2023/12/Untitled-1-3.jpg)
Το Bab al-Mandab είναι ένα στενό πέρασμα μεταξύ της Αφρικής και της αραβικής χερσονήσου, μέσω του οποίου συνήθως διακινείται το 12% περίπου του παγκόσμιου εμπορίου σε όγκο και ίσως το 30% της παγκόσμιας διακίνησης εμπορευματοκιβωτίων. Έχει μετατραπεί σε απαγορευμένη ζώνη, καθώς οι Χούθι, που εδρεύουν στην Υεμένη, επιτίθενται στα πλοία, δήθεν για να υποστηρίξουν τους Παλαιστίνιους στη Γάζα. Τα χτυπήματα συνεχίζονται εδώ και εβδομάδες, αλλά πλέον έχουν κλιμακωθεί απότομα. Στις 15 Δεκεμβρίου οι Χούθι απείλησαν να επιτεθούν σε ένα πλοίο, χτύπησαν ένα άλλο με μη επανδρωμένο αεροσκάφος και εκτόξευσαν δύο βαλλιστικούς πυραύλους κατά του MV Palatium III, ένας εκ των οποίων το έπληξε. Η επίθεση στο Palatium III ήταν η πρώτη χρήση βαλλιστικού πυραύλου κατά πλοίων. Όλα τα πλοία είχαν σημαία Λιβερίας. Στις 16 Δεκεμβρίου ένα αμερικανικό πολεμικό πλοίο, το USS Carney, κατέρριψε 14 μη επανδρωμένα αεροσκάφη πάνω από την Ερυθρά Θάλασσα, ενώ ένα βρετανικό πλοίο, το HMS Diamond, κατέστρεψε ένα ακόμα.
Αντιμέτωπη με τον αυξανόμενο κίνδυνο πλοία να καταστραφούν και τα πληρώματά τους να σκοτωθούν, η παγκόσμια ναυτιλιακή βιομηχανία περνάει σε κατάσταση έκτακτης ανάγκης. Στις 15 Δεκεμβρίου η Maersk και η Hapag-Lloyd διέκοψαν τα δρομολόγιά τους. Στις 16 Δεκεμβρίου ακολούθησε η CMA CGM, όπως και η MSC, η πλοιοκτήτρια εταιρεία του Palatium III, η οποία δήλωσε ότι τα πλοία της δεν θα χρησιμοποιούν τη διώρυγα του Σουέζ προς καμία κατεύθυνση “έως ότου το πέρασμα από την Ερυθρά Θάλασσα να είναι ασφαλές” και ότι ορισμένα πλοία θα δρομολογηθούν μέσω του Ακρωτηρίου της Καλής Ελπίδας. Οι τέσσερις αυτές εταιρείες αντιπροσωπεύουν μαζί το 53% του παγκόσμιου εμπορίου εμπορευματοκιβωτίων. Οι μικρότερες εταιρείες μεταφοράς εμπορευματοκιβωτίων, καθώς και οι εταιρείες μεταφοράς ξηρού φορτίου και οι εταιρείες πετρελαιοφόρων, ενδέχεται, κάτω από αυτές τις συνθήκες, να ακολουθήσουν το παράδειγμά τους.
Η κρίση έχει δύο μεγάλες επιπτώσεις: η μία αφορά την παγκόσμια οικονομία και η άλλη τους κινδύνους στρατιωτικής κλιμάκωσης στη Μέση Ανατολή, καθώς οι δυτικές χώρες προσπαθούν να αποκαταστήσουν την τάξη. Ας δούμε πρώτα την οικονομία. Τα έσοδα από τη διώρυγα του Σουέζ αποτελούν σημαντική πηγή εισοδήματος για την Αίγυπτο, η οποία βρίσκεται ήδη εν μέσω οικονομικής κρίσης. (Το Ισραήλ θα επηρεαστεί λιγότερο, καθώς μόνο το 5% περίπου του εμπορίου του περνάει από το Εϊλάτ, το λιμάνι του στην Ερυθρά Θάλασσα). Για την παγκόσμια οικονομία, ένα παρατεταμένο κλείσιμο του Σουέζ θα αυξήσει το κόστος του εμπορίου, καθώς η ναυσιπλοΐα επαναδρομολογείται γύρω από την Αφρική, απαιτώντας περισσότερο χρόνο, και τα ασφάλιστρα εκτοξεύονται στα ύψη. Βραχυπρόθεσμα προβλήματα στην εφοδιαστική αλυσίδα θα μπορούσαν επίσης να προκύψουν από την ευρείας κλίμακας αναδρομολόγηση του εμπορίου: το 2021 το Ever Given, ένα πλοίο που διαχειριζόταν η Ταϊβάν, προσάραξε και μπλόκαρε τη διώρυγα για έξι ημέρες, εντείνοντας μια παγκόσμια κρίση στην εφοδιαστική αλυσίδα. Εάν η κρίση ασφάλειας στην Ερυθρά Θάλασσα θεωρηθεί ότι απειλεί τη ναυσιπλοΐα στη γειτονική Αραβική Θάλασσα, μέσω της οποίας περνάει ίσως το ένα τρίτο του παγκόσμιου θαλάσσιου εφοδιασμού με πετρέλαιο, το οικονομικό κόστος θα είναι δραματικά υψηλότερο.
Αυτοί οι κίνδυνοι είναι ο λόγος για τον οποίο η Αμερική και οι σύμμαχοί της είναι διατεθειμένοι να δράσουν. Ωστόσο, η απειλή των Χούθι είναι τρομακτική και πολύπλοκη. Το σύνθημα της μαχητικής ομάδας περιλαμβάνει την προτροπή «Θάνατος στο Ισραήλ. Κατάρα στους Εβραίους», ενώ ισχυρίζεται ότι στοχεύει «όλα τα πλοία που κατευθύνονται σε ισραηλινά λιμάνια» μέχρι να παραδοθούν τρόφιμα και φάρμακα στη Γάζα. Όμως τα περισσότερα από τα πλοία που δέχονται επιθέσεις δεν κατευθύνονται προς το Ισραήλ, ούτε είναι υπό ισραηλινή ιδιοκτησία. Όλες οι χώρες του κόσμου επηρεάζονται: ένα από τα πλοία στα οποία επιτέθηκαν οι Χούθι έπλεε με σημαία Χονγκ Κονγκ.
Η φαινομενική ασυνέπεια των δηλωμένων στόχων των Χούθι δεν πρέπει να συγχέεται με την αναποτελεσματικότητα. Για χρόνια το Ιράν εκπαίδευε και εξόπλιζε την ομάδα στην επιτυχημένη εξέγερσή της εντός της Υεμένης και σε έναν πόλεμο εναντίον της Σαουδικής Αραβίας και των Ηνωμένων Αραβικών Εμιράτων (ΗΑΕ), των περιφερειακών αντιπάλων της Ισλαμικής Δημοκρατίας. Η πολυπλοκότητα ορισμένων από τα εμπλεκόμενα όπλα είναι υψηλή. «Οι Χούθι διαθέτουν ένα γιγαντιαίο οπλοστάσιο πυραύλων κατά πλοίων σε αυτό το σημείο» λέει ο Fabian Hinz του Διεθνούς Ινστιτούτου Στρατηγικών Μελετών του Λονδίνου, συμπεριλαμβανομένων αυτών με βεληνεκές έως και 800 χιλιόμετρα.
Οι δυτικοί αξιωματούχοι δεν είναι ξεκάθαροι ως προς το αν το Ιράν κατευθύνει μεμονωμένες επιθέσεις. Οι ισραηλινές μυστικές υπηρεσίες δεν είναι ακόμη πεπεισμένες ότι τα τελευταία χτυπήματα εγκρίθηκαν από το Σώμα 6000, μια μονάδα της ιρανικής εκστρατευτικής δύναμης Quds Force που συνεργάζεται με τους Χούθι σε ένα κοινό κέντρο διοίκησης. Ωστόσο, πιστεύεται ότι η ομάδα λαμβάνει πληροφορίες για τη ναυσιπλοΐα από τα πλοία επιτήρησης του Ιράν στην Ερυθρά Θάλασσα, ενώ η ευρεία εκστρατεία κατά της ναυτιλίας ταιριάζει με τη στρατηγική του Ιράν για «βαθμονομημένη» πίεση, αποφεύγοντας μια ολοκληρωτική επίθεση στο Ισραήλ, ενώ επιστρατεύει τους περιφερειακούς εντολοδόχους του για να το παρενοχλήσει βίαια από όλες τις πλευρές. Βέβαια, το Ιράν δεν έχει πλήρη έλεγχο των επιθέσεων των Χούθι – και τα χτυπήματα παρασύρουν όλο και περισσότερες χώρες.
Η διπλωματία θα μπορούσε να συμβάλει στην αποκλιμάκωση της κρίσης. Το 2015 η Σαουδική Αραβία και τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα επενέβησαν στον εμφύλιο πόλεμο της Υεμένης υπέρ της διεθνώς αναγνωρισμένης κυβέρνησης. Τον Μάρτιο του 2022 οι Σαουδάραβες συμφώνησαν σε κατάπαυση του πυρός, αφήνοντας τους Χούθι να ελέγχουν την πρωτεύουσα Σαναά και τις στρατηγικές δυτικές ακτές. Μπορεί σύντομα να ανακοινώσουν έναν οδικό χάρτη για να καταστήσουν την κατάπαυση του πυρός μόνιμη και να τερματίσουν τον πόλεμο. Οι δεσμεύσεις για την παύση των θαλάσσιων επιθέσεων θα μπορούσαν να αποτελέσουν μέρος των όποιων συνομιλιών.
Παρ’ όλα αυτά, πιθανότερη είναι μια μεγαλύτερη στρατιωτική απάντηση στην απειλή των Χούθι. Μια πολυεθνική ομάδα κρούσης με επικεφαλής το αμερικανικό ναυτικό επιχειρεί ήδη στα ανοικτά των ακτών της Υεμένης προκειμένου να προσπαθήσει να αποτρέψει τους Χούθι από το να επιβιβάζονται με τη βία σε πλοία – μια τέτοια επιδρομή διακόπηκε τον Νοέμβριο – και να εκτοξεύουν πυραύλους. Περιλαμβάνει τόσο την Αίγυπτο όσο και τη Σαουδική Αραβία. Τις τελευταίες εβδομάδες αμερικανικά, βρετανικά και γαλλικά πολεμικά πλοία έχουν αναχαιτίσει μη επανδρωμένα αεροσκάφη και πυραύλους των Χούθι, ενώ η Αμερική ζήτησε από την Αυστραλία να στείλει και αυτή ένα πολεμικό πλοίο.
Ωστόσο, αυτή η αμυντική αρμάδα δυσκολεύτηκε να κρατήσει την κρίση υπό έλεγχο. Οι Χούθι απέδειξαν ότι μερικά μη επανδρωμένα αεροσκάφη και πύραυλοι μπορούν πάντα να περάσουν. Ένα πιθανό επόμενο βήμα περιλαμβάνει ένοπλες συνοδείες για την εμπορική ναυτιλία, τις οποίες χρησιμοποίησε η Αμερική τη δεκαετία του 1980 κατά τη διάρκεια του λεγόμενου πολέμου των τάνκερ μεταξύ Ιράν και Ιράκ. Όμως, σύμφωνα με ναυτικές πηγές που συμμετέχουν στη συζήτηση, αυτά απαιτούν πολύ μεγάλο αριθμό πολεμικών πλοίων.
Η κύρια εναλλακτική λύση είναι οι Χούθι και το οπλοστάσιό τους να χτυπηθούν άμεσα. Τόσο η Αμερική όσο και το Ισραήλ έχουν αναπτύξει σχέδια για να επιτεθούν στις αποθήκες και τους εκτοξευτές των Χούθι. Η Αμερική δεν θα θελήσει να διευρύνει την εμπλοκή της στη Μέση Ανατολή: η κυβέρνηση Biden επικεντρώθηκε στην επέκταση της δύναμης κρούσης στην Ερυθρά Θάλασσα και στην άσκηση διπλωματικής και οικονομικής πίεσης στο Ιράν. Το Ισραήλ δεν επιθυμεί μια νέα σύγκρουση: αντιμετωπίζει ήδη πιέσεις από την Αμερική να τερματίσει αυτή τη φάση του πολέμου στη Γάζα και ανησυχεί για τη Χιζμπολάχ, τη λιβανέζικη μαχητική ομάδα, η οποία, σχεδόν καθημερινά, εκτοξεύει πυραύλους εναντίον του. Ωστόσο, αν το Ιράν και οι πληρεξούσιοι Χούθι συνεχίσουν τις επιθέσεις που κρατούν κλειστή μία από τις σημαντικότερες εμπορικές οδούς του κόσμου, η κλιμάκωση μπορεί να είναι αναπόφευκτη.
© 2023 The Economist Newspaper Limited. All rights reserved.
Άρθρο από τον Economist, το οποίο μεταφράστηκε και δημοσιεύθηκε με επίσημη άδεια από την www.powergame.gr. Το πρωτότυπο άρθρο, στα αγγλικά, βρίσκεται στο www.economist.com